CSO ÇOCUK

Orkestra nedir?

Senfonik çalgılar nelerdir?

Senfoni orkestrasında kaç çalgı vardır?

Orkestra Şefi ne iş yapar?

Orkestra’nın en yaşlı çalgısı hangisidir?

Tüm bu soruların cevapları ve daha fazlasını Mimi ve arkadaşı Dore’nin de katıldığı eğitim konserlerimizde bulacaksınız…

Mimi ve Dore’nin müzikle dolu dünyasına davetlisiniz.

“Dore Mimi CSO’da” eğitim konserlerimiz, Covid-19 salgını önlemleri kapsamında 20 yaş altına getirilen kısıtlamalar nedeniyle ertelenmiştir.

ENSTRÜMANLARI TANIYALIM

Keman

Günümüzde kullanıldığı hali ile Keman 14. yy’da Kuzey İtalya’da ortaya çıkmıştır. En tanınmış orkestra çalgısıdır ve Keman ailesinin en yüksek tondan çalan, en küçük üyesidir. Perdesiz ve 4 tellidir. Akort sesleri “Sol” “Re” “La” “Mi”dir. “Arşe” diye adlandırılan yayla çalınır. Arşe yapay ya da gerçek at kılının yanı sıra ham misina olarak adlandırılan bir madden yapılır. Uzunluğu 60 cm sesi 4 oktavdır. Hiçbir çalgıda olmayan ses rengi Keman’a çok zengin bir anlatım gücü tanır. Keman için notalar SOL Anahtarı ile yazılır.

Flüt

Ağızlık, gövde, kuyruk olarak 3 bölümden oluşur. Üflemeli/nefesli çalgılar içinde en çevik ve hünerli olanıdır. Çalamayacağı pasaj ve melodi yoktur. Kromatik ve diyatonik ezgiler, süratli notalar, gösterişli pasajlar çok hızlı metronomlarda bile çalınabilir. 67 cm uzunluğunda; 3,5 oktav ses aralığına sahip olan flüt’te ilk oktav (sol anahtarındaki 1. Ek çizgiye yazılan) “do”dan başlar 4. oktav “sol” sesine kadar elde edilir. Kalak denilen kuyruk bölümünün değiştirilmesi ile yarım ses daha pesleşmesi sağlanabilir ve bu durumda flüt 3,5 cm daha uzar. YAN FLÜT olarak betimlenmesi yanlıştır. Piccolo, Flüt, Alto Flüt, Bas Flüt çeşitleri vardır. Flüt için nota yazımında SOL Anahtarı kullanılır.

Klarinet

Yaygın kullanımı Klarnet olsa da asıl adı “KLARİNET”tir. Genellikle abanoz ağacından yapılır ve 5 parçadan oluşur. Duru, parlak ve gür bir sesi vardır. Oldukça çeviktir. Kalabalık bir ailesi vardır; Mi bemol, Do, Re, Si bemol, La, Sol, Fa, Mi bemol alto, Si bemol bas, La bas, Si bemol kontrabas klarinet vb. Hepsinin çalınışı birbirinin aynıdır. Birbirinden farklı birçok müzik türünde kullanılan klarnet; caz müzikten arabesk müziğe kadar, klasik müzik, Türk müziği, Batı müziği, roman havası gibi müzik türlerinde kullanılabilen bir çalgıdır. Klarnetin birçok farklı müzik türünde kullanılmaya uygun olması ise klarnetin yine birçok farklı çeşide sahip olmasından kaynaklanmaktadır.Kalrinet’in 4 oktav sesi vardır. Klarinet için notalar SOL Anahtarı ile yazılır.

Timpani

Gür sesi ile orkestrada melodilere renk katar ve tempoyu verir. Yuvarlak bir haznenin üzerine gerilen derinin sıkıştırılıp gevşetilmesiyle farklı sesle elde edilir. Çağdaş timpanilerde bu ayar bir ayak pedalı ile sağlanır. Timpani yapımı güç olan bir davul çeşididir. Büyük bir kaseyi andıran yapısı genellikle bakırdan üretilir. Orkestralarda sürekli kullanılması 17. yy’ın ortalarında olmuştur.

Piyano

7 oktavdan fazla sesi olan Piyano’nun ilk tuşu “la” son tuşu “do” olmak üzere 52 beyaz, 36 siyah tuşu vardır. (Konser piyanolarının 97 tuşu olur.) Piyano’nun tuşlarına basıldıkça içerisindeki çekiçler tellere vurur ve ses böyle oluşur. Piyano hem telli, hem tuşlu ama aslen vurmalı bir çalgıdır. Çok çeşitli biçimleri vardır; kuyruklu piyano, duvar piyanosu ve dijital piyanolar en yaygın olarak kullanılanlarıdır. Sağ el ile çalınacak notalar için SOL Anahtarı,
Sol el ile çalınacak notalar için FA anahtarı kullanılır.

Trompet

Nefesli çalgıların parlak ses rengine sahip üyesidir. Si bemol, do trompet,re, la, mi ve mi bemol de dahil olmak üzere farklı versiyonları vardır. Ağızlık ve kalak değiştirilerek çıkacak sesin tonu farklılaştırılmış olur. Günümüzde kullanılan versiyonunda 3 piston vardır. Ses aralığı 2,5 oktavdır. Trompet için notalar SOL Anahtarı kullanılarak yazılır.

Trombon

Bakır nefesli ailesinin perdesiz çalgısıdır. Kulis isimli sürgüsü sayesinde boru uzunluğu ve çıkardığı sesler değişir. Boru uzunluğu arttıkça sesler pesleşir, kısaldıkça tizleşir. İlk kullanılışı 15. yy’dır. Sürgülü ve pistonlu olabilirler. Tizden pese doğru; Soprano, Alto, Pistonlu, Tenor, Bas ve Kontrabas türleri bulunur. Senfoni, Opera ve Müzikallede kullanılır. Trombon, Batı Klasik Müziği Orkestrasına ilk kez (sağır) Beethoven’ın Beşinci Senfonisinde kullanılarak girmiştir. Sesinin oktavı türüne göre değişir ve türlerine göre SOL, DO, FA Anahtarı ile yazılır.Sol el ile çalınacak notalar için FA anahtarı kullanılır.

Çello / Viyolonsel

Güçlü, huzurlu ve titreşimdi bir sesi vardır. Viyolonsel; Keman, Viyola, Kontrabas ile aynı ailedendir. Keman ile viyolonselin şekilleri büyük oranda birbirini andırsa da boyutları çok farklıdır. Başlangıçta beş telli olarak yapılan bu çalgı, önceleri orkestrada bas sesleri desteklemek için kullanılmıştır. Tek başına belirgin bir çalgı olarak ortaya çıkması ise 18.yy’da olmuştur. 4 telli ve perdesiz bir çalgı olan viyolonselin telleri tizden pese “La” “Re” “Sol” “Do” olarak sıralanır. Çello/Viyolonsel için notalar FA Anahtarı ile yazılır. Sol ve Do anahtarlarını kullandığı eserler de vardır.

Arp

Arp insanlık tarihindeki en eski çalgılarından biridir. 47 teli ve 7 pedalı vardır. Her tel 3 ayrı ses çıkarabilir. Pedallar sayesinde tellerden çıkan sesler farklılaşır. Çoğunlukla Klasik Batı Müziğinde kullanılır. Orkestralarda kullanılan ve dik konumda tutulan Arp, çağdaş orkestra çalgıları arasında telleri yalnızca parmakla çekilerek çalınan tek çalgıdır. Lir’den esinlenerek yapıldığı tahmin edilir. Arp’taki “Do” telleri kırmızı, “Fa” telleri siyah mavidir. “En heybetli telli” söylemi Arp’a çok yakışır. Tellerin etrafını saran kasnağa “Tını Kutusu” denir. Diyatonik ve kromatik olabilirler. Sesi 6,5 Oktavdır ve Arp notaları FA ve DO Anahtarı ile yazılır.

Viyola

Telleri bastan tize “Do” “Sol” “Re” La”dır. Yaylı ailesindeki en uzun arşe Kontrabas’ın değil Viyola’nındır. Keman ailesinin 2. üyesidir. Sıkça Keman ile karıştırılır. Parmak tekniği, pozisyonlar, değişik ses renklerimi elde etme yöntemi kemandan farksızdır. Koyu, derin ve can alıcı bir ses rengi vardır. Viyolanın orkestradaki görevi daha çok armoni eşiğinin orta partilerini seslendirmektir. Çünkü Viyola orkestra ses alanının ortasındadır. Viyola 3,5 oktavdır ve Viyola için notalar DO Anahtarı ile yazılır.

Korno

Korno, salyangoz kabuğu gibi kıvrımlı, bakır borudan yapılan, bakır nefesli bir çalgıdır. İtalyanca’da “boynuz” anlamına gelen “corno” sözcüğünden Türkçeye geçmiştir. Korno’nun gözdesini oluşturan boru, üflenen baş bölümünden alt ucuna doğru kıvrılarak genişler. Çan biçimindeki “kalak” bölümünde son bulur. 9 farklı türü vardır ve başından kalağa kadar uzanan boru 3,5 metreden 4,5 metreye kadar değişebilir. Çıkan sesler üfleme sırasında dudakların duruş biçimine göre değişir. Dudaklar gevşek bırakılırsa bas sesler, gergin tutulursa tiz sesler elde edilir. Korno, çalınması çok güç ve yorucu bir çalgıdır. Korno’nun sesi 3 oktavdır ve Korno için notalar FA ve SOL Anahtarları ile yazılır.

Tuba

Bakır nefesli çalgıların en bas sesidir. Perdelidir, pistonlu ve koniktir. Tuba için nefeslilerin Kontrabas’ı denilebilir. Kontrabas gibi Tuba da Orkestranın bas seslerini çalar. Bugün kullanılmakta olan bakır nefeslilerin atası olarak kabul edilir. Oturarak, ayakta, perde yapısına göre dik veya yan tutularak çalınır. Tubanın uca doğru genişleyip açılan kıvrımlı gövdesi, çan biçiminde bir kalakla son bulur. Ağızlık bölümü huni biçimindedir. Gövde üzerinde trompette olduğu gibi değişik perdelerden ses veren ve kangal olarak adlandırılan ek borular ile bu boru-ları açıp kapamaya yarayan bir piston düzeneği vardır. Bugün tubanın çeşitli ülkelerde kulla-nılan oldukça değişik modelleri vardır. Geniş, konik borulu ve pistonlu, genellikle pirinç ve bakırdan yapılan bir çalgıdır. Hem orkestra hem de bando çalgısıdır. Tuba üç Oktavdır ve TUBA için FA Anahtarı kullanılır.

Obua

Ahşap nefeslilerin çift kamışlı üyesidir. Genellikle abanoz ya da gül ağacından yapılır. Diğer ahşap nefesli çalgılarla karşılaştırıldığında obua daha derinlemesine bir ses verir. Obua, üstten alta doğru genişleyen konik bir biçeme sahiptir. Üç parçadan oluşur. En üstte bulunan ince ve küçük metal (gümüş ya da nikel) boruya takılan çift kamışlı bir ağızlığın üflenmesiyle çalınır. Bu ağızlık kamıştan iki parçanın balmumlu ince iple bağlanmasıyla birleştirilmiştir. Profesyonel obuacılar kendi ağızlıklarını kendileri hazırlamaktadır. Barok, Klasik, Viyana ve Konservatuar adı altıda türleri vardır. Mezzosopranodan Sopranoya uzanan geniş bir ses aralığı vardır. Orkestrada akort için “La” sesini obua verir. Obua’nın sesi 2,5 oktavdır ve Obua için SOL Anahtarı kullanılır.

Kontrabas

Kontrabas; keman ailesinden, yaylılar grubunun (Keman, Viyola, Çello/Viyolonsel) en kalın (en pes) sesli çalgısıdır. 4 ve 5 telli olabilirler. Genellikle 1,80 m boyundadır (altındaki pik kapalıyken). Hem yayla (arşe) hem de parmaklarla çalınabilir. Senfonik müziğin ve Jazz müziğinin vazgeçilmez çalgısıdır. Konrtrabas “Violine” adı verilen bir Rönesans çalgısından türemiştir. 4 telli Kontrabas’ın telleri “Mi” “La” “Re” Sol”dur. 5 telli Kontrabas için “Do” eklenir. FA Anahtarı ile çalınır.

Ksilofon

Ksilofon, değişik uzunluktaki tahta veya alaşım çubukların gam sırasıyla dizilmesinden oluşan ve iki küçük tokmakla vurularak çalınan bir çalgıdır. Klasik batı müziğinde kullanılır. Ahşap ya da metalden olabilir. Kökeni Güney Asya’dır. Asya ve Afrika enstrumanlarında olduğu gibi Heptatonik ve Pentatonik, gerekirse batı kültüründe olduğu gibi çocuk enstrumanları için Diktatonik ya da orkestra kullanımı için Kromatik olabilir. Ksilofon kelimesi ona benzeyen marimba, balafon ya da semantron gibi bütün enstrümanları kapsamak için kullanılabilir. Ancak Orkestradaki kullanımında Ksilofon marimba’dan daha yüksek bir ses tonu ve daha kuru bir tınısı olan kromatik bir çalgıdır ve karıştırılmaması gerekmektedir.

Org

Org; küçük ve büyük ses borularından oluşur. Orgda ses, körükle verilen havanın tahta veya metal borulardan geçerken üflemeli çalgılarda olduğu gibi içerideki hava sütunlarını titreştirmesiyle elde edilir. Klavyeli ve pedallı bir enstrümandır. Değişik ses tonları ve notalar piyanoda olduğu gibi tuşlarla denetlenir. Orgu meydana getiren öğelerin büyük bölümü dışarıdan görülmez. Büyük orgun ve Pozitif orgun son derece süslü olan 2 büfesi; çağdaş orglarda ise büyük borular aşağı yukarı bütün mekanizmayı ve çok sayıda boruyu gizler. Org mekanizması konsol, klavyeler, register düğmeleri ve klavye ve boru takımlarının uyumunu sağlayan sistemlerden oluşur. Bir orgda 1 – 5 arasında değişen el klavyesi ve buna ek olarak tuşlardan yapılmış olan ve ayaklarla kullanılan pedal klavyesi bulunur. Klavyeler büyük org, pozitif, recitativo, yankı ve bombarda klavyeleri olarak isimlendirilir. En çok bilinen türü kilise orgudur.

Metronom

Müzik eğitimdeki değeri büyüktür. Sabit ritm elde etmek amacı ile vuruş sesleri çıkartan bir alettir. Türkçesi “Ölçü düzeni” olarak çevrilebilir. Bir çalgının belli bir hızda ve aynı tempoda çalınmasını sağlamak için kullanılır. 1814 yılında Anmsterdam’da yaşayan Dietrich Nikolaus Winkel tarafından icat edilmiştir. Patenti 1815’te alınmış ve takip eden yıl imalatına başlanmıştır. Ludwig van Beethoven müzikte metronomu ilk kullanan kişidir.